Rasa anglonubijska
należy dziś do najbardziej rozpoznawalnych ras kóz na świecie. Jej charakterystyczny wygląd – długie, zwisające uszy, wypukły profil głowy oraz elegancka sylwetka – sprawiają, że trudno pomylić ją z inną rasą. Jednak za tym efektownym wyglądem stoi fascynująca historia, będąca przykładem świadomej, nowoczesnej hodowli.
Anglonubijka nie jest rasą pierwotną ani starożytną. Powstała w Wielkiej Brytanii w drugiej połowie XIX wieku jako wynik planowego krzyżowania lokalnych kóz angielskich z importowanymi kozłami pochodzącymi z Afryki, Bliskiego Wschodu oraz Indii. Celem brytyjskich hodowców było stworzenie kozy dużej, wydajnej mlecznie, odpornej i dobrze przystosowanej do chłodniejszego klimatu Wysp Brytyjskich, a jednocześnie zachowującej wysoką zawartość tłuszczu w mleku oraz wyjątkowy typ budowy orientalnych ras.
Choć rasa została ostatecznie ukształtowana w Wielkiej Brytanii, wiele wskazuje na to, że Francuzi zetknęli się z kozami typu nubijskiego wcześniej niż Anglicy i mogli być pierwszym krajem Europy Zachodniej, który sprowadził takie zwierzęta do celów użytkowych i hodowlanych.
W drugiej połowie XIX wieku do Francji sprowadzano kozy z Egiptu i rejonów Afryki Północnej, określane później jako typ nubijski. Według dawnych relacji część tych zwierząt trafiła do Francji między innymi po to, aby wykarmić młodego hipopotama należącego do dworu Napoleon III.
Francuskie środowiska zoologiczne i hodowlane, szczególnie Société d’Acclimatation de Paris, interesowały się egzotycznymi gatunkami oraz ich wartością użytkową.
Zwrócono uwagę, że sprowadzone kozy dawały wyjątkowo dużo mleka, według niektórych relacji nawet 10–12 litrów dziennie, co w tamtym okresie budziło niedowierzanie.
To właśnie z Francji do Wielkiej Brytanii miały później trafić pierwsze znane kozy nazwane Aida, Arabi Pasha oraz Ali Baba. Zwierzęta te nie odegrały decydującej roli genetycznej w tworzeniu rasy, ale bardzo możliwe, że pomogły spopularyzować sam typ „Nubian” oraz samą nazwę.
W XIX wieku Wielka Brytania była centrum światowego handlu morskiego. Statki handlowe kursujące pomiędzy Indiami, Egiptem, Bliskim Wschodem i Europą często przewoziły na pokładach kozy jako źródło świeżego mleka i mięsa podczas długich rejsów. Po dopłynięciu do portów brytyjskich część tych zwierząt sprzedawano lokalnym hodowcom.
W ten sposób do Anglii trafiały kozy opisywane jako perskie, syryjskie, indyjskie, abisyńskie czy egipskie. Nie stanowiły one jednej rasy, lecz reprezentowały podobny typ zwierząt o długich uszach, wypukłym nosie i krótkiej sierści. W Anglii zaczęto określać je wspólnym mianem „Nubian”.
Największy wpływ na rozwój rasy miały trzy główne typy
– Jamnapari (Jumna Pari) z Indii – wysoka, elegancka koza o bardzo długich uszach i dużym potencjale mlecznym.
– Zaraibi z Egiptu – zwierzę cenione za mleczność, odporność oraz mocniejszą budowę.
– Chitral z regionu dzisiejszego Pakistanu – kozy o silnej konstytucji i bardzo cennym wpływie hodowlanym.
W programie hodowlanym pojawiały się także inne typy, m.in. syryjskie, mamber czy pirenejskie, jednak to właśnie Jamnapari, Zaraibi i Chitral odegrały największą rolę w tworzeniu nowoczesnej rasy.
Szczególne miejsce w historii rasy zajmuje Sam Woodiwiss, brytyjski hodowca uznawany za jednego z głównych twórców nowoczesnej kozy anglonubijskiej. W 1896 roku sprowadził on z Indii słynnego kozła typu Jamnapari — Sedgemere Chancellor. Reproduktor ten odegrał wyjątkową rolę w kształtowaniu rasy, a jego wpływ widoczny jest w rodowodach wielu późniejszych linii hodowlanych.
W kolejnych latach sprowadzono następne znaczące kozły:
Sedgemere Sanger – typu Zaraibi
Bricket Cross – pochodzący z Chitralu
Bricket Zoo – kolejny cenny import
Spośród nich szczególnie Bricket Cross uznawany był za jednego z najbardziej wpływowych samców założycielskich.
W roku 1910 British Goat Society
utworzyło osobną sekcję księgi stadnej dla rasy Anglo-Nubian. Był to moment formalnego uznania rasy jako odrębnej jednostki hodowlanej.
Wybrano wtedy grupę zwierząt stanowiących podstawę rasy, głównie potomstwo najważniejszych samców importowanych oraz najlepszych lokalnych linii żeńskich. W kolejnych latach dopracowywano zasady wpisów, aby utrwalić pożądany typ i wysoką użytkowość.
Nazwa Anglo-Nubian łączy dwa człony:
Anglo – odnoszący się do brytyjskiego pochodzenia programu hodowlanego oraz udziału dawnej kozy angielskiej,
Nubian – odnoszący się do orientalnego typu kóz o charakterystycznym wyglądzie, a nie do jednej konkretnej rasy z Nubii.
Warto podkreślić, że anglonubijka jest rasą stworzoną przez człowieka, a nie dawną rasą naturalną.
Po sukcesie w Wielkiej Brytanii rasa zaczęła szybko zdobywać popularność za granicą.
W 1909 roku pierwsze ważne importy trafiły do USA. Tam rasa rozwinęła się pod nazwą Nubian goat, zachowując brytyjskie pochodzenie, lecz rozwijając się już według amerykańskich programów hodowlanych.
W 1917 roku major D.C. Mowat sprowadził anglonubijki do Kanady, tworząc podwaliny dalszej hodowli północnoamerykańskiej.
W połowie XX wieku rasa trafiła do Australii, gdzie zdobyła uznanie jako koza dobrze sprawdzająca się zarówno mlecznie, jak i użytkowo ogólnie.
Anglonubijki rozwijano także w Holandii, Niemczech, Francji i innych krajach Europy, tworząc silne populacje hodowlane.
Historia rasy w Polsce
W Polsce rasa anglonubijska pojawiła się szerzej w 1982 roku, kiedy sprowadzono pierwsze zwierzęta i rozpoczęto organizowanie hodowli rasowej. Powstały pierwsze struktury hodowlane oraz księga prowadzona we współpracy z zagranicznymi organizacjami.
Z biegiem lat rasa zdobywała coraz większą popularność dzięki:
– wysokiej zawartości tłuszczu i białka w mleku,
– dużej wartości hodowlanej,
– spokojnemu, inteligentnemu temperamentowi,
– efektownemu wyglądowi,
– wszechstronności użytkowej.
Dziś anglonubijka należy do najbardziej cenionych ras mlecznych i wystawowych w Polsce.
Współczesna anglonubijka
jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych ras kóz świata. Hodowana jest na wszystkich kontynentach – zarówno w gospodarstwach mlecznych, hodowlach pokazowych, jak i małych stadach rodzinnych, gdzie bywa ceniona szczególnie wysoko i zdaje się, że czuje się również najlepiej. Jest to rasa wyjątkowo silnie przywiązująca się do opiekuna, ceniąca towarzystwo ludzi, kontakt oraz codzienną obecność człowieka. Wielu hodowców podkreśla jej inteligencję, ciekawość świata, żywy temperament i zdolność budowania wyraźnej relacji z właścicielem.
Na podstawie książki Mrs. Robert M. Reinhardt oraz Alice Hall,
wydane przez Hall Press w 1978 roku.
Zapomniany filar rasy Anglo-Nubian: wkład Old English Goat
Współczesna koza anglonubijska kojarzy się przede wszystkim z długimi uszami, wypukłym profilem nosa, wysoką zawartością tłuszczu i białka w mleku oraz efektownym wyglądem. W powszechnym wyobrażeniu jest to rasa „egzotyczna”, wywodząca się głównie od kóz afrykańskich i azjatyckich. To prawda tylko częściowa.
Aby zrozumieć prawdziwą historię Anglo-Nubian, trzeba przypomnieć sobie trzeci, często pomijany filar tej rasy: Old English Goat – dawną rodzimą kozę brytyjską.
Trzy źródła powstania Anglo-Nubian
Rasa Anglo-Nubian została ukształtowana w Wielkiej Brytanii w XIX wieku poprzez łączenie różnych populacji kóz:
1. Kozy afrykańskie (Nubian / północno-wschodnia Afryka)
Wnosiły m.in.:
bogatsze mleko,
dobrą wydajność w trudnych warunkach,
odporność na upał i suszę,
charakterystyczny typ głowy.
2. Kozy azjatyckie (np. Jamnapari z Indii)
Wnosiły:
większy kaliber,
wysokość,
pojemność ciała,
długie uszy,
potencjał mleczny.
3. Old English Goat
rodzima koza brytyjska.
Old English Goat
to dawna, rodzima koza brytyjska, ceniona za wyjątkową odporność, zdrowie i zdolność życia w surowym klimacie. Była niewielka do średniej wielkości, krępa, mocnej budowy, niższa od nowoczesnych ras mlecznych (ok. 66 cm w kłębie). Posiadała gęstą, często szorstką okrywę włosową z obfitym podszerstkiem kaszmirowym, dobrze chroniącym przed zimnem i deszczem.
Umaszczenie bywało różne – najczęściej odcienie szarości i brązu z czarnymi znaczeniami. Była kozą bardzo oszczędną w utrzymaniu – świetnie wykorzystywała ubogie pastwiska, zarośla, chwasty i liście, nie wymagając dużych dawek pasz treściwych.
Dawała umiarkowaną ilość mleka: zwykle 0,5–1,5 litra dziennie, a maksymalnie około 2 litrów, przy dojeniu raz dziennie. Ceniono ją jednak nie za rekordy, lecz za wydajność przy minimalnych kosztach, płodność, długowieczność i samodzielność.
To była typowa „koza gospodarza” – praktyczna, twarda i niezwykle użyteczna.
Brytyjscy hodowcy rozpoczęli pracę nad ciekawą rasą, pozostawiając nam w dziedzictwie bardzo interesującą pulę genów.